Endometrioza – co to za choroba i jak ją rozpoznać?

Opublikowano w: 2025-11-21

Czym jest endometrioza?

Endometrioza to przewlekła i często bardzo bolesna choroba, w której błona śluzowa podobna do tej wyściełającej macicę (tzw. endometrium) rozrasta się POZA jamę macicy, tworząc tzw. ogniska lub zrosty. Wyobraź sobie, że materiał, który powinien znajdować się tylko w jednym pomieszczeniu (w macicy), zaczyna nielegalnie rozprzestrzeniać się po całym organizmie – na jajnikach, jajowodach, pęcherzu moczowym, a nawet jelitach. Problem w tym, że te „błądzące” fragmenty zachowują się tak, jakby nadal były w macicy: podlegają cyklicznym zmianom hormonalnym, rosną, a potem krwawią podczas miesiączki. Ponieważ krew nie ma jednak ujścia na zewnątrz, gromadzi się, powodując stan zapalny, otorbienie (tworząc np. torbiele endometrialne, zwane czekoladowymi) i powstawanie bolesnych zrostów, które sklejają ze sobą narządy w miednicy. To właśnie ten wewnętrzny, miesięczny „micro-krwotok” i resulting stan zapalny są źródłem przewlekłego bólu.

Objawy endometriozy

Objawy endometriozy są niczym fałszywy przyjaciel – często mylone są ze zwykłym, „silnym” miesiączkowaniem, przez co rozpoznanie endometriozy bywa opóźnione nawet o 7-10 lat. Kluczowe jest to, że przewlekły ból miednicy i inne bolesne objawy endometriozy zwykle WYMUSZAJĄ zmianę Twojego normalnego funkcjonowania. Te pierwsze objawy endometriozy i objawy towarzyszące endometriozie często tworzą kompleksowy obraz cierpienia, który wykracza daleko poza ginekologię. Do najczęściej występujących objawów należą:

  • Wyniszczający ból miednicy, który nie ogranicza się tylko do dni okresu, ale może występować przez cały cykl. To nie są zwykłe bóle menstruacyjne, które da się przełknąć z pomocą jednej tabletki. To ból, który Cię wyłącza, uniemożliwia pracę, naukę czy spotkania towarzyskie i jest kluczowym elementem przewlekłego bólu miednicy.

  • Bolesne miesiączki (dysmenorrhea), które z czasem się nasilają, zamiast łagodnieć, często wymagając zastosowania silniejszych Niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

  • Ból podczas lub po stosunku płciowym (dyspareunia), który może być głęboki, piekący i utrzymywać się nawet wiele godzin po zbliżeniu, znacząco wpływając na życie intymne i będąc jednym z najbardziej charakterystycznych, choć wstydliwych, objawów towarzyszących endometriozie.

  • Ból przy wypróżnianiu lub oddawaniu moczu, szczególnie w trakcie miesiączki, co jest często mylone z zaburzeniami jelita lub zaburzeniami pęcherza. Mogą temu towarzyszyć zaburzenia cyklu miesiączkowego oraz krwawienia z odbytu lub krew w moczu podczas okresu.

  • Przewlekłe zmęczenie, które nie mija po odpoczynku, oraz dokuczliwe problemy jelitowe (zaburzenia jelita) takie jak wzdęcia, biegunki, zaparcia naśladujące zespół jelita drażliwego, a także chronicznie wzdęty, bolesny brzuch.

  • Nietypowe objawy endometriozy, gdy ogniska znajdują się poza miednicą, mogą obejmować ból w pachwinach, udach, a nawet ból w klatce piersiowej lub duszność, jeśli endometrioza zajęła przeponę.

  • Problemy z płodnością, które dla wielu kobiet są pierwszym, dramatycznym sygnałem do pogłębionej diagnostyki endometriozy. Niestety, zaburzenia nastroju i inne zaburzenia psychiczne związane z endometriozą, w tym stany lękowe i depresyjne, są częstą konsekwencją życia z nieustannym bólem i niepewnością, dlatego tak ważne jest psychologiczne wsparcie w endometriozie jako element holistycznego leczenia.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Jeśli chodzi o przyczyny i czynniki ryzyka endometriozy, nauka wciąż nie dała jednoznacznej odpowiedzi na pytanie „dlaczego?”. To trochę jak układanie puzzli, gdzie brakuje kilku kluczowych elementów. Istnieje kilka głównych teorii, z których najpopularniejsza to teoria „miesiączki wstecznej” (implantacji), sugerująca, że podczas miesiączki krew z komórkami endometrialnymi cofa się przez jajowody do jamy brzusznej, gdzie się wszczepiają. Nie tłumaczy to jednak, dlaczego zjawisko to dotyczy tylko części kobiet. Podejrzewa się, że winna jest kombinacja czynników: genetycznych (jeśli Twoja mama lub siostra miała endometriozę, jesteś w grupie podwyższonego ryzyka), immunologicznych (osłabiony system odpornościowy nie usuwa „błędnych” komórek) i hormonalnych (nadmierna ekspozycja na estrogeny). Do czynników ryzyka zalicza się również wczesne rozpoczęcie miesiączki, krótkie cykle miesięczne, obfite krwawienia i nigdy nierodzenie. To choroba, która nie wybiera – może dotknąć każdą kobietę w wieku rozrodczym, niezależnie od rasy czy stylu życia.

Rodzaje i lokalizacje endometriozy

Endometrioza to nie jest jedna, jednorodna choroba, ale raczej całe spektrum zmian, które mogą wyglądać i zachowywać się różnie w zależności od miejsca, w którym się pojawią. Kluczowe dla zrozumienia jej przebiegu i doboru leczenia jest rozróżnienie jej głównych typów. Lokalizacja ognisk endometriozy decyduje bowiem w dużej mierze o tym, jakie konkretnie dolegliwości będą dominować – czy będą to głównie problemy z płodnością, wyniszczający ból, czy też objawy ze strony pęcherza lub jelit. W dużym uproszczeniu, lekarze klasyfikują endometriozę ze względu na jej wygląd, głębokość naciekania i to, które struktury w miednicy mniejszej zajmuje.

Endometrioza jajnikowa

Jedną z najczęściej rozpoznawanych form jest endometrioza jajnikowa. W tym przypadku endometrium implantuje się na powierzchni jajników lub wewnątrz nich, tworząc charakterystyczne torbiele endometrialne, potocznie zwane „torbielami czekoladowymi”. Nazwa bierze się stąd, że wypełnione są one starą, ciemnobrązową krwią, która konsystencją i kolorem przypomina właśnie roztopioną czekoladę. Obecność tych torbieli może znacząco wpłynąć na rezerwę jajnikową kobiety i jest jedną z głównych fizycznych przyczyn problemów z płodnością w endometriozie, ponieważ zajmuje i niszczy zdrową tkankę jajnika, w której dojrzewają komórki jajowe. Często bywa też źródłem przewlekłego, tępego bólu w podbrzuszu.

Endometrioza głęboko naciekająca

Najbardziej agresywną i dającą najbardziej dotkliwe objawy postacią jest endometrioza głęboko naciekająca (DIE). Tutaj ogniska choroby nie ograniczają się tylko do powierzchni narządów, ale jak korzenie lub nowotwór (choć sama endometrioza nią nie jest) wnikają głęboko – na głębokość ponad 5 mm – w dotknięte tkanki. Ta forma ma szczególne „upodobanie” do newralgicznych obszarów, takich jak przestrzeń między pochwą a odbytnicą, więzadła maciczno-krzyżowe, pęcherz moczowy czy sama ściana jelita. To właśnie endometrioza głęboko naciekająca jest najczęściej odpowiedzialna za ekstremalnie bolesne miesiączki, ból podczas stosunku płciowego sięgający niemal do kości ogonowej, a także za bolesne wypróżnienia czy krwiomocz podczas okresu, gdy zajęty jest pęcherz. Jej leczenie bywa najbardziej skomplikowane i często wymaga zaawansowanej operacji.

Endometrioza otrzewnowa

Nieco łagodniejszą w swoim charakterze, choć wciąż uciążliwą, jest endometrioza otrzewnowa. Otrzewna to cienka, przezroczysta błona wyściełająca od wewnątrz jamę brzuszną i pokrywająca narządy. W tym wariancie choroby, pojedyncze lub mnogie, płaskie ogniska endometriozy rozsiewają się po powierzchni otrzewnej, wyglądając czasem jak drobne, czerwone, czarne lub białe plamki czy pęcherzyki. Ponieważ te zmiany są zwykle powierzchowne, mogą nie dawać aż tak silnych dolegliwości bólowych jak forma głęboko naciekająca, ale nie oznacza to, że są nieszkodliwe. Mogą one powodować przewlekły stan zapalny i prowadzić do powstawania zrostów, które z kolei mogą być przyczyną bólu i przyczyniać się do problemów z płodnością, blokując jajowody lub unieruchamiając jajniki.

Diagnostyka endometriozy

Diagnostyka endometriozy to często długa i kręta droga, a postawienie pewnego rozpoznania bywa wyzwaniem. Nie ma prostego testu z krwi, który jednoznacznie potwierdzałby chorobę. Proces zazwyczaj zaczyna się od bardzo szczegółowego wywiadu z pacjentką, gdzie lekarz analizuje charakter dolegliwości, ich cykliczność i wpływ na życie. Następnie wykonuje się badanie ginekologiczne, czasem także USG przezpochwowe z oceną tzw. przesuwalności narządów, które może wykryć torbiele endometrialne na jajnikach lub sugerować głęboko naciekające ogniska endometriozy. Jednakże „złotym standardem” w diagnostyce, a jednocześnie pierwszą metodą leczenia chirurgicznego, jest laparoskopia. To mało inwazyjny zabieg, który pozwala lekarzowi na bezpośrednie obejrzenie jamy brzusznej, pobranie wycinków do badania histopatologicznego i – co kluczowe – natychmiastowe usunięcie wszystkich widocznych ognisk choroby. Tylko badanie histopatologiczne wycinka daje 100% pewność rozpoznania.

Leczenie endometriozy

Leczenie endometriozy nie polega na jej „wyleczeniu” w sensie całkowitego pozbycia się choroby, ale na skutecznym zarządzaniu jej objawami i poprawie jakości życia. Terapia jest zawsze spersonalizowana i zależy od celu, jaki chce osiągnąć pacjentka – czy jest to walka z bólem, starania o dziecko, czy jedno i drugie. Opcje terapeutyczne można porównać do narzędzi w pudełku, z których korzysta się w różnych kombinacjach:

  • Leczenie farmakologiczne: To pierwsza linia obrony. Stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) do doraźnego uśmierzania bólu oraz terapię hormonalną, której celem jest wyciszenie aktywności ognisk endometriozy. Należą do niej dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, gestageny (progestageny) lub wkładka domaciczna uwalniająca lewonorgestrel. Ich działanie polega na zahamowaniu owulacji i wywołaniu stanu „ciążopodobnego”, co prowadzi do zaniku miesiączek i tym samym – „uśpienia” endometriozy.

  • Leczenie chirurgiczne: Zabieg laparoskopowy, polegający na jak najdokładniejszym usunięciu lub zniszczeniu wszystkich widocznych ognisk endometriozy, torbieli i zrostów, to często najskuteczniejsza metoda radykalnego zmniejszenia bólu i poprawy płodności. W skrajnych przypadkach, gdy inne metody zawiodą, może być rozważona nawet histerektomia, czyli usunięcie macicy, a czasem także jajników.

Endometrioza a płodność

Temat endometriozy a płodność jest jednym z najtrudniejszych i najbardziej emocjonujących aspektów tej choroby. Szacuje się, że od 30% do nawet 50% kobiet z endometriozą może borykać się z problemami z płodnością. Mechanizmy są złożone: zrosty mogą zniekształcać anatomię miednicy i zatykać jajowody, stan zapalny toksycznie wpływa na plemniki i komórki jajowe, a torbiele na jajnikach uszkadzają ich rezerwę jajnikową. Ważna jest jednak nadzieja – wiele kobiet z endometriozą zachodzi w ciążę naturalnie, szczególnie po chirurgicznym usunięciu ognisk choroby. Dla tych, u których to nie wystarcza, techniki rozrodu wspomaganego, takie jak in vitro, są niezwykle skuteczną formą pomocy, omijającą wiele z tych patologicznych mechanizmów.

Kończąc, chciałabym dodać od siebie, że życie z endometriozą to nie tylko kwestia medycyny, ale także ogromnego wysiłku emocjonalnego. To choroba, która potrafi odebrać kontrolę nad własnym ciałem, pokrzyżować plany zawodowe i zasiać ziarno zwątpienia w marzenia o macierzyństwie. Dlatego tak ważne jest, by szukać nie tylko dobrego ginekologa, ale też zrozumienia – czy to w grupie wsparcia, u psychologa, czy wśród bliskich. Diagnoza, mimo że brzmi przerażająco, jest często pierwszym krokiem do odzyskania sterów. Daje nazwę wrogowi i otwiera drogę do skutecznego zarządzania chorobą. Pamiętaj, że twoje cierpienie jest prawdziwe i zasługuje na uwagę. Jesteś swoim najlepszym adwokatem – nie lekceważ swoich objawów i walcz o diagnozę, bo skuteczne leczenie może przywrócić ci radość życia.

Opublikowano w : Porady Seksualne

Zostaw komentarz

Powiazane posty